Senior-friendly phone guides — plain, patient, step by step.
SeniorPhoneGuide

Practical, honest phone help for seniors and the families who love them.

SeniorPhoneGuide
☰

← Back to Online Safety

Online Safety

Oszustwo „na amerykańskiego żołnierza”: jak je rozpoznać, co zrobić krok po kroku i gdzie zgłosić w Polsce

Przystojny „amerykański żołnierz” na misji pisze, że kocha, a potem prosi o pieniądze? To oszustwo matrymonialne. Spokojny przewodnik dla seniorów: 3 sprawdzenia, kolejność bank, PESEL, CERT, policja i wszystkie numery w Polsce.

In a hurry? See the current price on Amazon.

Co się stało i co zrobić najpierw

Starsza kobieta przy oknie ociera oko chusteczką, trzymając telefon w drugiej ręce
Starsza kobieta przy oknie ociera oko chusteczką, trzymając telefon w drugiej ręce.

Jeśli trafiłeś na ten przewodnik, prawdopodobnie ktoś pięknie do ciebie pisze. Przystojny mężczyzna w mundurze, amerykański żołnierz na misji, wdowiec, który wychowuje dziecko i marzy o spokojnym życiu w Polsce. Pisze codziennie, ciepło i czule. A potem, po kilku tygodniach, prosi o pieniądze. Na bilet. Na leczenie. Na paczkę, która utknęła na lotnisku. Na dokumenty, bez których nie wróci do domu.

Oto odpowiedź wprost, bez owijania: jeśli osoba poznana w internecie, która podaje się za amerykańskiego żołnierza, prosi cię o pieniądze, to jest oszustwo. Zawsze. Bez wyjątku. Prawdziwy żołnierz nigdy nie prosi obcej osoby z internetu o pieniądze na transport, leczenie, dokumenty ani powrót do domu. Tak ostrzega amerykański wydział śledczy Army CID, który zajmuje się właśnie takimi sprawami i odbiera setki zgłoszeń. Oszust ukradł zdjęcie i nazwisko prawdziwego żołnierza z internetu i zbudował na nich fałszywą tożsamość. Człowiek, który do ciebie pisze, nie jest na misji. Siedzi przy komputerze i pisze tak samo do wielu osób naraz.

To nie jest twoja wina. Oszuści matrymonialni to zawodowcy. Wybierają osoby samotne, które szukają bliskości, i piszą tygodniami, żeby zbudować zaufanie. Policja z Rybnika pisze wprost, że emocje wyłączają racjonalne myślenie, a ofiarami są kobiety i mężczyźni w różnym wieku. W 2024 roku Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości odnotowało w Polsce 144 oszustwa matrymonialne, a ofiary straciły łącznie aż 10 milionów złotych. Nie jesteś sam i nie jesteś naiwny. Jesteś osobą, którą celowo i długo oszukiwano.

Werdykt: Nie wysyłaj żadnych pieniędzy, zachowaj rozmowę i sprawdź tę osobę razem z bliską osobą. To jest cały przewodnik w jednym zdaniu: zatrzymaj się, nie płać, zrób trzy sprawdzenia z kimś bliskim, zachowaj dowody, zablokuj profil, a jeśli wysłałeś pieniądze albo podałeś dane, zacznij od banku i idź na policję. Wszystko po kolei, spokojnie, krok po kroku, jest opisane poniżej. Nie musisz robić tego sam. Poproś kogoś zaufanego, żeby usiadł obok i czytał z tobą.

Skąd wiesz, że to nie jest prawdziwa znajomość na odległość? Prawdziwa osoba zgadza się na rozmowę wideo, nie unika telefonu, nie prosi o pieniądze i nie naciska. Spotkanie odbywa się w miejscu publicznym, a nie w tajemnicy. Oszust robi odwrotnie: unika kamery, unika telefonu, prosi o pieniądze i naciska na pośpiech. Jeśli historia brzmi jak z filmu, a dowodów nie ma żadnych, to nie jest miłość. To jest scenariusz, który oszust powtarza wobec wielu osób naraz, zmieniając tylko imiona i zdjęcia.

Scenariusz oszusta: 5 etapów

Oszustwo „na amerykańskiego żołnierza” prawie zawsze wygląda tak samo. Kiedy poznasz scenariusz, zobaczysz go od razu, nawet jeśli historia brzmi inaczej, a zdjęcia są inne. Policja z Kartuz opisała ten schemat w ostrzeżeniu z 19 marca 2026 roku, a sprawy z całej Polski wyglądają jak żywcem z niego wyjęte.

Ilustracja: dłonie starszej osoby trzymają telefon z profilem randkowym mężczyzny w zielonej koszuli i czerwonym sercem
Ilustracja: dłonie starszej osoby trzymają telefon z profilem randkowym mężczyzny w zielonej koszuli i czerwonym sercem.
EtapJak to wyglądaPo co to robi
1. Piękne zdjęcie i miłe pierwsze wiadomościProfil przystojnego mężczyzny w mundurze. Zdjęcie często pochodzi z publicznych stron internetowych. Miły, uprzejmy, zainteresowany twoim życiem.Żebyś uwierzył, że to prawdziwy człowiek, i żebyś zaczął odpisywać.
2. Historia o misji i samotnościŻołnierz armii USA na misji za granicą, na przykład w Syrii, Afganistanie albo Iranie. Wdowiec, często z małym dzieckiem. Marzy o powrocie i o życiu w Polsce.Żeby wzbudzić współczucie i podziw, i żebyś poczuł, że jesteś dla niego kimś wyjątkowym.
3. Tygodnie czułych rozmówCodzienne wiadomości, wyznania miłości, plany wspólnej przyszłości. Im dłużej trwa, tym mocniej wierzysz. Unika rozmów telefonicznych i nie mówi, gdzie dokładnie jest.Żeby zbudować zaufanie tak mocne, że prośba o pieniądze zabrzmi jak prośba bliskiej osoby.
4. Pierwsza prośba o pieniądzeBilet do Polski, drogie leczenie, paczka z oszczędnościami zatrzymana na lotnisku, dokumenty, opłaty. Kwoty od kilku do nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.Żeby wyciągnąć pierwsze pieniądze. Kto zapłaci raz, zapłaci drugi raz łatwiej.
5. Eskalacja i zniknięciePojawia się „dowódca”, fałszywy bank, groźby, presja na pożyczkę albo karty podarunkowe. Gdy pieniądze się kończą, kontakt się urywa.Żeby wycisnąć jak najwięcej, a potem zniknąć bez śladu.

Dwie prawdziwe sprawy z komunikatu policji z 22 maja 2025 roku pokazują, jak ten scenariusz działa w praktyce. Sześćdziesięcioletnia kobieta z powiatu górowskiego uwierzyła fałszywemu lekarzowi wojskowemu USA na misji w Afganistanie. Mężczyzna podawał się za 61-letniego wdowca, a paczka z jego oszczędnościami miała utknąć na lotnisku w Londynie. Od listopada 2024 roku do 25 kwietnia 2025 roku kobieta straciła ponad 340 tysięcy złotych. W drugiej sprawie 43-letnia kobieta z powiatu biłgorajskiego uwierzyła fałszywemu żołnierzowi w Syrii, który mówił o miłości i o emeryturze w Polsce. Potem pojawił się fałszywy dowódca, który żądał przelewów za wojskowe dokumenty, bilet z Damaszku do Lublina, zatrzymanie na lotnisku w Warszawie i fałszywa wiadomość z banku o kwocie 5 311 000 dolarów. Kobieta fotografowała karty podarunkowe, odmawiała wzięcia pożyczki, a pracownicy banku powiedzieli jej wprost, że to oszustwo. Straciła prawie 50 tysięcy złotych.

Zwróć uwagę na znaki ostrzegawcze, które policja wymienia wprost. Oszust unika rozmów telefonicznych i rozmów wideo. Unika mówienia, gdzie dokładnie jest. Jego profil nie ma prawdziwych informacji: ani zdjęć rodzinnych, ani miejsca pracy, ani domu. Prosi o pieniądze na bilet, na leczenie albo na paczkę. A gdy zapłacisz, kontakt się urywa albo pojawia się kolejna opłata. Jeśli widzisz choć dwa z tych znaków, nie czekaj na trzeci. Zatrzymaj się i zrób trzy sprawdzenia z następnej sekcji.

Policja ze Szczecina ostrzega też przed dwiema odmianami, które łatwo przeoczyć. Po pierwsze, oszust czasem proponuje spotkanie osobiste, żeby uwiarygodnić historię, a potem na spotkaniu albo tuż po nim prosi o dużą pożyczkę. Po drugie, prosi o wielką pożyczkę pod pretekstem spadku, długów albo choroby krewnego, obiecuje zwrot z nawiązką, a potem znika. W obu przypadkach działa ta sama zasada: prawdziwa osoba nie prosi o wielkie pieniądze kogoś, kogo poznała w internecie kilka tygodni temu. Jeśli pada słowo „pożyczka”, „spadek” albo „pilna operacja”, a znacie się tylko z wiadomości, to nie jest prośba bliskiej osoby. To jest kolejny etap scenariusza. Sprawdź też adres e-mail, zanim uwierzysz w mundur: żołnierz w służbie czynnej pisze z adresu w domenie .mil, a prośba o kontakt przez Gmail, Yahoo czy Hotmail to sygnał ostrzegawczy. Podobnie kłamstwem jest rzekomy zakaz wideorozmów w bazie — to wymówka, żeby nigdy nie pokazać twarzy. Scenariusz ma też wariant brytyjski, opisany przez BBC w listopadzie 2026 roku: oszust twierdzi, że stacjonuje w amerykańskiej bazie w Wielkiej Brytanii, żeby spotkanie wydawało się możliwe, a zdjęcia kradnie z profili prawdziwych żołnierzy, czasem poległych na służbie. Miejscem rzekomej misji bywa Afganistan albo Syria — nazwa kraju nie dowodzi niczego, dowodem jest tylko zachowanie: prośba o pieniądze.

Jest też pokrewne oszustwo, które gra na tych samych uczuciach, tylko bez munduru: oszustwo „na wnuczka”, w którym ktoś podaje się za wnuka w potrzebie i prosi o pieniądze. Jeśli chcesz zrozumieć, jak działa presja rodzinna w takich rozmowach, przeczytaj nasz przewodnik o oszustwie „na wnuczka”. Zasada obrony jest ta sama: zatrzymaj się, sprawdź innym kanałem i nie wysyłaj pieniędzy w pośpiechu.

Trzy sprawdzenia z bliską osobą

Nie musisz wierzyć mi na słowo ani wierzyć jemu. Są trzy sprawdzenia, które zrobisz razem z bliską osobą, przy kuchennym stole, bez pośpiechu. Poproś córkę, syna, wnuka albo przyjaciela, żeby usiadł obok. Druga para oczu widzi więcej, a oszust boi się właśnie tego, że pokażesz rozmowę komuś bliskiemu.

Starsza kobieta z białymi włosami i młodsza kobieta razem oglądają telefon na ławce w parku
Starsza kobieta z białymi włosami i młodsza kobieta razem oglądają telefon na ławce w parku.
  1. Zatrzymaj się. Nie wysyłaj pieniędzy, nie kupuj kart podarunkowych i nie klikaj linków, które przysyła ta osoba. Pośpiech to jej narzędzie.
  2. Zapisz zdjęcie profilowe i wgraj je do wyszukiwarki grafiki razem z bliską osobą. Jeśli to samo zdjęcie występuje pod innymi nazwiskami, to zdjęcie kradzione.
  3. Wpisz imię i nazwisko tej osoby razem ze słowem oszustwo, a po angielsku razem ze słowem scam. Jeśli inni już ostrzegali, znajdziesz ich wpisy.
  4. Poproś o rozmowę wideo na żywo, w tej chwili, bez przygotowania. Oszust odmówi albo znajdzie wymówkę. Prawdziwa osoba się zgodzi.
  5. Porównaj historię z kłamstwami, przed którymi ostrzega Army CID: brak telefonów w jednostce, zablokowane konto bankowe, opłaty za urlop, transport i leczenie. Każde z nich oznacza oszustwo.
  6. Zachowaj dowody: zrzuty ekranu całej rozmowy z datami, nazwę profilu, numer konta i potwierdzenia przelewów, jeśli jakieś są.
  7. Zablokuj profil i zgłoś go na platformie. Jeśli wysłałeś pieniądze albo podałeś dane, zacznij od banku, a potem idź na policję z dowodami.

Pierwsze sprawdzenie: zdjęcie. Zapisz zdjęcie z profilu na telefonie albo poproś bliską osobę, żeby to zrobiła. Potem wgraj je do wyszukiwarki grafiki w przeglądarce. Wyszukiwarka pokaże, gdzie jeszcze to zdjęcie występuje. Jeśli ten sam przystojny żołnierz nazywa się inaczej na innych stronach albo jego zdjęcie należy do prawdziwego żołnierza, który nie ma z tobą nic wspólnego, to masz dowód. Oszuści kradną zdjęcia z publicznych stron internetowych, o czym pisze policja z Kartuz. To sprawdzenie zajmuje kilka minut i często kończy sprawę od razu.

Drugie sprawdzenie: nazwisko. Wpisz imię i nazwisko tej osoby do wyszukiwarki razem ze słowem „oszustwo”. Potem wpisz je po angielsku razem ze słowem „scam”. Oszuści zmieniają nazwiska, ale ich ofiary ostrzegają innych w internecie. Jeśli znajdziesz wpisy, że ten sam człowiek prosił inne osoby o pieniądze, nie potrzebujesz więcej dowodów. Jeśli nic nie znajdziesz, to jeszcze niczego nie dowodzi: oszust mógł wymyślić nazwisko wczoraj. Dlatego zawsze rób też trzecie sprawdzenie.

Trzecie sprawdzenie: rozmowa wideo na żywo. Napisz wprost: „Porozmawiajmy teraz na wideo, chcę cię zobaczyć”. Nie zgadzaj się na nagranie ani na rozmowę „później, jak będzie lepszy internet”. Oszust zawsze odmówi. Powie, że kamera jest zepsuta, że w jednostce nie wolno, że jest na misji bez zasięgu. To są wymówki. Prawdziwy człowiek, który chce się z tobą poznać, na rozmowę wideo się zgodzi, nawet krótką. Policja z Rybnika zaleca właśnie to: sprawdzaj tożsamość przez telefon albo rozmowę wideo, zanim uwierzysz w czyjąkolwiek historię.

Do tego dołóż porównanie z listą kłamstw Army CID. Żołnierze za granicą często mają adres pocztowy APO albo FPO i normalnie kontaktują się z bliskimi. Opowieści, że jednostka nie ma telefonów, że rozmowy są zabronione, że armia blokuje konto bankowe albo że trzeba płacić za działanie internetu w wojsku, to kłamstwa. Podobnie jak historia o wdowcu z małym dzieckiem, który nie ma do kogo zadzwonić, tylko do ciebie. Kiedy historia pasuje do listy jak ulał, to nie jest zbieg okoliczności. To jest scenariusz.

Jeśli rozmowa wideo się odbyła, a mimo to coś cię niepokoi, nie odrzucaj tego uczucia. Oszuści potrafią podstawić nagranie albo krótkie połączenie z kimś innym. Pokaż rozmowę osobie, która zna się na wojsku albo na internecie: byłemu żołnierzowi, policjantowi, komuś z rodziny, kto dużo korzysta z internetu. Amerykański wydział śledczy radzi właśnie tak: sprawdzaj historię u kogoś, kto się zna. I pamiętaj: nawet jeśli wideo wyglądało prawdziwie, prośba o pieniądze i tak oznacza oszustwo. Żadna prawdziwa rozmowa wideo tego nie zmienia.

Twoja sytuacja: znajdź swój przypadek

Nie każda sytuacja jest taka sama i pierwszy krok zależy od tego, co już się stało. Znajdź swój przypadek w tabeli i idź prosto do jego sekcji. Nie czytaj wszystkiego po kolei, jeśli nie musisz. Zacznij od swojego wiersza.

Twoja sytuacjaCo to znaczyZacznij od
Jeszcze nic nie wysłałeśPiszecie, prosi o pieniądze albo jeszcze nie prosi, ale coś cię niepokoiTrzech sprawdzeń, potem blokada i zgłoszenie profilu
Pieniądze już wysłanePrzelew, karta podarunkowa, płatność aplikacją albo kryptowalutaBank natychmiast, potem PESEL, karta, CERT i policja
Presja na pożyczkę, karty albo paczkęKaże wziąć pożyczkę, kupić karty albo przyjąć i przesłać paczkęNie rób nic z tego. Żadnej pożyczki, żadnych kart, żadnej paczki
Szantaż zdjęciamiGrozi, że opublikuje twoje zdjęcia, jeśli nie zapłaciszNie płać, zachowaj wszystko, zgłoś na policję
Podałeś dane albo dokumentyPESEL, numer dowodu, zdjęcia dokumentów, dostęp do kontaZastrzeżenie PESEL i dokumentu, telefon do banku

Dwa błędy zdarzają się najczęściej i warto ich uniknąć od razu. Pierwszy to tłumaczenie się i negocjowanie z oszustem: „wyjaśnij mi jeszcze raz”, „pokaż mi papiery”, „udowodnij, że jesteś żołnierzem”. Oszust ma odpowiedź na wszystko, bo scenariusz pisze od tygodni. Nie negocjuj. Sprawdź i zablokuj. Drugi błąd to czekanie „do jutra”, bo wstyd powiedzieć komuś w domu. Każda godzina zwłoki działa na korzyść oszusta, a bank może pomóc tylko wtedy, gdy zadzwonisz szybko. Wstyd jest bronią oszusta. Powiedzenie o tym bliskiej osobie jest twoją bronią.

Pamiętaj też o granicy, której nie wolno przekraczać w drugą stronę: nie próbuj sam „złapać” oszusta, nie umawiaj się z nim i nie wysyłaj mu fałszywych przelewów. Twoja rola to zachować dowody i zgłosić sprawę bankowi, CERT Polska i policji.

Jeszcze nic nie wysłałeś: zatrzymaj, zablokuj, zachowaj dowody

Jeśli jeszcze nic nie wysłałeś, jesteś w najlepszej sytuacji. Wystarczą cztery spokojne ruchy i sprawa się kończy, zanim zacznie boleć.

Po pierwsze, przestań odpisywać. Nie musisz się tłumaczyć ani żegnać. Cisza nie kosztuje nic i nie daje oszustowi żadnej nowej informacji. Po drugie, zrób zrzuty ekranu całej rozmowy, razem z nazwą profilu, zdjęciem i datami. Zrzuty rób, zanim zablokujesz profil, bo po blokadzie rozmowa może zniknąć. Po trzecie, zablokuj profil i zgłoś go na platformie, na której pisał: jako oszustwo, jako fałszywy profil, jako wyłudzenie. Po czwarte, opowiedz o tym komuś bliskiemu. Żeby ktoś wiedział i żebyś nie został z tym sam.

Jeśli oszust pisał do ciebie z kilku kont naraz, zablokuj i zgłoś każde z nich. Policja z Rybnika ostrzega, że oszuści prowadzą wiele fałszywych kont jednocześnie i wymyślają tożsamość pod każdą rozmowę. Nie zdziw się, jeśli po zablokowaniu jednego profilu napisze drugi, z innym zdjęciem i innym nazwiskiem, ale z tą samą historią. Zrób z nim to samo: zrzuty, blokada, zgłoszenie.

Jeśli podałeś już swoje imię, nazwisko, adres albo numer telefonu, ale nie podałeś danych dokumentów ani nie wysłałeś pieniędzy, przejdź też do sekcji o danych i zastrzeż numer PESEL. Lepiej zastrzec za wcześnie niż za późno. A jeśli w rozmowie padły twoje zdjęcia, przeczytaj też sekcję o szantażu, nawet jeśli nikt jeszcze nie groził. Wiedza zawczasu kosztuje kilka minut, a spokój jest bezcenny.

Pieniądze już wysłane: bank, PESEL, karta, CERT, policja

Jeśli wysłałeś pieniądze, działaj w tej kolejności i nie zmieniaj jej. Kolejność jest ważna, bo bank może zatrzymać tylko to, co jeszcze nie dotarło do oszusta, a każda godzina zwłoki zmniejsza tę szansę. Czytaj powoli, rób krok po kroku i odhaczaj każdy wykonany krok.

Starszy mężczyzna rozmawia przez telefon, trzymając w ręce czystą kartkę papieru
Starszy mężczyzna rozmawia przez telefon, trzymając w ręce czystą kartkę papieru.

Krok 1: bank, natychmiast

Zadzwoń na infolinię swojego banku i powiedz wprost: „Padłem ofiarą oszustwa matrymonialnego, wysłałem pieniądze oszustowi”. Poproś o zablokowanie przelewów i o zabezpieczenie konta. Przygotuj numer konta, na które płaciłeś, kwoty i daty przelewów oraz potwierdzenia, jeśli je masz. Bank powie ci, co może zrobić w twojej konkretnej sprawie. Nie obiecujemy zwrotu pieniędzy, bo żadne oficjalne źródło zwrotu nie gwarantuje. Ale telefon do banku to jedyny sposób, żeby cokolwiek zatrzymać, i dlatego jest pierwszy.

Krok 2: zastrzeż numer PESEL

Zrobisz to zdalnie przez aplikację mObywatel albo portal gov.pl, a także osobiście w urzędzie gminy albo w banku. Zastrzeżenie utrudnia oszustom branie pożyczek i zawieranie umów na twoje dane. Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości zaleca zastrzeżenie PESEL pilnie, zaraz po kontakcie z bankiem. Zapisz datę zastrzeżenia: policja o nią zapyta.

Krok 3: zastrzeż karty

Zadzwoń pod numer 828 828 828. To jest System Zastrzegania Kart, działa całą dobę, przez siedem dni w tygodniu. Zastrzeż karty, których dane mogły trafić do oszusta, nawet jeśli nic z nich jeszcze nie zniknęło. Lepiej zastrzec kartę za wcześnie niż tłumaczyć się potem z cudzych zakupów.

Krok 4: podejrzany SMS i CERT Polska

Jeśli dostałeś podejrzany SMS z linkiem, prześlij go bezpłatnie na numer 8080. To jest numer, na który CERT Polska zbiera podejrzane wiadomości. Potem zgłoś sprawę przez formularz na stronie incydent.cert.pl. Możesz też napisać na adres cert@cert.pl. CERT Polska to zespół do spraw incydentów komputerowych, który działa przy NASK, a jego usługi są bezpłatne. Zgłoszenie do CERT nie zastępuje zgłoszenia na policję, ale pomaga specjalistom ścigać oszustów i ostrzegać innych. CERT zwykle nie informuje zgłaszającego o postępach, więc brak odpowiedzi nie znaczy, że zgłoszenie przepadło.

Krok 5: policja, z dowodami

Idź do dowolnej jednostki policji. Nie musisz iść tam, gdzie mieszkasz. Zawiadomienie o przestępstwie możesz złożyć w każdej jednostce. Co zabrać, opisuje dokładnie sekcja o dowodach. Pamiętaj o najważniejszej zasadzie, którą podaje CERT Polska: takie sprawy toczą się zwykle na wniosek pokrzywdzonego. Bez twojego zawiadomienia policja zwykle nie wszczyna postępowania. Twoje zgłoszenie jest więc nie tylko twoją sprawą, ale też jedynym sposobem, żeby sprawa w ogóle ruszyła.

Jeśli wysłałeś pieniądze kryptowalutą albo przez aplikację płatniczą, powiedz o tym wprost w banku i na policji, z nazwą aplikacji, adresem portfela i potwierdzeniami. Nie ukrywaj sposobu płatności ze wstydu. Policja widziała już wszystkie sposoby i potrzebuje prawdy, żeby pomóc.

Załóż teczkę sprawy i zapisuj w niej wszystko po kolei: daty przelewów, numery telefonów, nazwy profili, daty rozmów z bankiem i numery zgłoszeń. Na policji i w banku będziesz musiał opowiedzieć sprawę kilka razy, a kartka z datami oszczędzi ci stresu i pomyłek. Jeśli oszust przejął twoje konto w komunikatorze i pisał do twoich znajomych, ostrzeż ich wszystkich, telefonem, nie przez ten sam komunikator. Oni też mogą dostać prośbę o pieniądze „od ciebie” i uwierzyć, bo znają twój numer i twoje zdjęcie.

Presja: pożyczka, karty podarunkowe, paczka

Kiedy pierwsze pieniądze się kończą, oszust nie znika od razu. Zaczyna naciskać mocniej. Trzy rodzaje presji powtarzają się w polskich sprawach najczęściej. Na każdą z nich odpowiedź brzmi tak samo: nie rób tego.

Pożyczka

Oszust powie, że brakuje tylko trochę, że odda wszystko z nawiązką, że jego wielkie pieniądze czekają w banku i wystarczy dopłacić. W sprawie z powiatu biłgorajskiego oszust naciskał na pożyczkę, a kobieta odmówiła. To była najmądrzejsza decyzja w całej sprawie. Nigdy nie bierz pożyczki dla osoby poznanej w internecie. Pożyczka zostaje twoja, a oszust znika z pieniędzmi. Jeśli już wziąłeś pożyczkę i przekazałeś pieniądze, powiedz o tym w banku i na policji. Nie ukrywaj tego. Bank musi wiedzieć, żeby pomóc.

Karty podarunkowe

Oszust poprosi o kupno kart podarunkowych i przesłanie zdjęć kodów. To jest znak rozpoznawczy oszustwa, o którym pisze amerykańska Federalna Komisja Handlu: karty podarunkowe, przelewy, aplikacje płatnicze i kryptowaluty to sposoby, których oszuści używają, bo pieniędzy nie da się cofnąć. Nie kupuj kart. Nie fotografuj kodów. Nie wysyłaj zdjęć kodów nikomu. Jeśli kupiłeś karty, ale kodów nie wysłałeś, nie wysyłaj ich. Zachowaj paragony i numery kart i pokaż je na policji.

Paczka

Oszust poprosi, żebyś przyjął paczkę i przesłał ją dalej, albo żebyś zapłacił za jej odbiór z lotniska. W sprawie z powiatu górowskiego paczka z oszczędnościami miała utknąć na lotnisku w Londynie i właśnie za nią kobieta płaciła miesiącami. Nie przyjmuj paczek od nieznajomych i nie przesyłaj ich dalej. Nie płać za odbiór paczki, której nie zamawiałeś. Paczka w tym scenariuszu nie istnieje albo służy do prania pieniędzy. Odmowa jest bezpieczna i nic cię nie kosztuje.

Kiedy słyszysz pośpiech, zatrzymaj się. Prawdziwa miłość poczeka jeden dzień, aż pokażesz rozmowę bliskiej osobie. Oszustwo nie poczeka, bo czas działa na twoją korzyść, a nie na jego.

Uważaj też na prośby o datki. Oszuści zakładają fałszywe organizacje charytatywne, które rzekomo pomagają rannym żołnierzom, weteranom albo rodzinom wojskowym — nazwa brzmi prawdziwie, ale organizacji nie ma na żadnych oficjalnych listach. Prawdziwy żołnierz nigdy nie prosi o pomoc w opłaceniu urlopu, leczenia ani podróży, a prawdziwa organizacja charytatywna nie prosi o pieniądze w prywatnej rozmowie. Jeśli ktoś prosi cię o datek w imieniu wojska, potraktuj to jak każdą inną prośbę o pieniądze w tej rozmowie: zatrzymaj się i sprawdź z bliską osobą.

Szantaż zdjęciami: nie płać, zachowaj wszystko, zgłoś

Jest jeszcze jedna, najpodlejsza odmiana tego oszustwa. Oszust kieruje rozmowę ku tematom intymnym, wyłudza erotyczne zdjęcia albo nagrania, a potem grozi, że je opublikuje, jeśli nie zapłacisz. Policja z Rybnika opisuje to wprost: oszust wysyła też intymne zdjęcia, zwykle wzięte z internetu, żeby potem szantażować nimi ofiarę. Jeśli to spotkało ciebie, czytaj powoli. To nie jest twoja wina i jest z tego wyjście.

Starsza kobieta rozmawia przez telefon z zatroskaną miną, trzymając dłoń przy policzku, w domu
Starsza kobieta rozmawia przez telefon z zatroskaną miną, trzymając dłoń przy policzku, w domu.

Po pierwsze: nie płać. Płacenie nigdy nie kończy szantażu. Pokazuje tylko oszustowi, że groźby działają, i zwykle prowadzi do kolejnych żądań. Po drugie: zachowaj wszystko. Groźby, zdjęcia, całą rozmowę, nazwę profilu, numer konta, jeśli go podał. Rób zrzuty ekranu z datami, zanim cokolwiek zablokujesz. Po trzecie: zablokuj profil i zgłoś go na platformie. Po czwarte: idź na policję, do dowolnej jednostki, i powiedz wprost, że chodzi o szantaż zdjęciami. Policjanci widzieli takie sprawy wiele razy. Nie musisz się wstydzić ani niczego ukrywać. Im dokładniej opowiesz, tym lepiej będą mogli pomóc.

Po piąte, i to jest równie ważne: porozmawiaj z bliską osobą albo poszukaj pomocy psychologa. Policja z Rybnika pisze wprost, że oszustwo matrymonialne powoduje szkody emocjonalne, nie tylko finansowe, i że warto porozmawiać z bliską osobą albo skorzystać z pomocy psychologa. Wstyd karmi oszusta. Rozmowa z kimś zaufanym zabiera mu tę broń. Nie musisz przechodzić przez to sam, w ciszy.

Uważaj też na fałszywych „pomocników”, którzy napiszą po szantażu, że za opłatą usuną twoje zdjęcia z internetu albo „odblokują” sprawę. To zwykle ten sam oszust albo jego wspólnik, który chce wyciągnąć kolejne pieniądze. Prawdziwa droga to policja i platforma, na której profil działał.

Podałeś dane lub dokumenty: zastrzeż PESEL i dokument

Jeśli podałeś numer PESEL, numer dowodu osobistego, zdjęcia dokumentów albo dałeś komuś dostęp do konta, działaj tak, jakby twoje dane już były w cudzych rękach. Lepiej zastrzec za wcześnie niż żałować za późno.

Zastrzeż numer PESEL. Zrobisz to zdalnie przez aplikację mObywatel albo portal gov.pl, a także osobiście w urzędzie gminy albo w banku. Zastrzeżenie utrudnia oszustom branie pożyczek i zawieranie umów na twoje dane. Przez mObywatel możesz zastrzec też dokument tożsamości. Zapisz datę zastrzeżenia, bo policja i bank o nią zapytają.

Nie otwieraj linków ani nie instaluj aplikacji, które przysyła ta osoba. Oszuści proszą o instalowanie aplikacji „do rozmów” albo „do przelewów”, które w rzeczywistości dają im dostęp do twojego telefonu. Jeśli coś zainstalowałeś, poproś bliską osobę o pomoc w usunięciu tego i w sprawdzeniu telefonu. Zapisz całą rozmowę i zablokuj profil. Zgłoś sprawę na policję, nawet jeśli nie straciłeś ani złotówki. Twoje dane mogą posłużyć do pożyczki albo do kolejnego oszustwa, a zgłoszenie chroni też innych.

Dowody: co zachować i co zabrać na policję

Dobre dowody to połowa sprawy. Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości podaje dokładną listę tego, co zabrać. Nie musisz rozumieć, po co każdy element. Wystarczy, że zachowasz wszystko i przyniesiesz to na policję w jednej teczce albo w jednym folderze w telefonie.

  • ☐ Adres strony, na której poznałeś tę osobę, oraz nazwa profilu i jego zdjęcie.
  • ☐ Kopia korespondencji w niezmienionej postaci: wiadomości e-mail, SMS, Messenger, WhatsApp i inne, ze zrzutami ekranu z datami.
  • ☐ Numer konta bankowego, na które płaciłeś, albo adres portfela kryptowalut, albo link do pośrednika płatności.
  • ☐ Papierowe potwierdzenia przelewów i wpłat, paragony kart podarunkowych z numerami.
  • ☐ Informacja, gdzie i kiedy wypłacano pieniądze: banki, bankomaty, giełdy kryptowalut, bitomaty.
  • ☐ Lista danych, które podałeś albo które zostały użyte, oraz kwota strat.
  • ☐ Informacja, czy zastrzegłeś PESEL, i data zastrzeżenia.
  • ☐ Korespondencja o użyciu twoich danych osobowych, jeśli taka przyszła.

Nie zmieniaj rozmów, nie dopisuj nic i nie usuwaj fragmentów. Korespondencja ma być w niezmienionej postaci, bo tylko taka ma wartość dowodową. Jeśli rozmowa jest długa, zrób zrzuty od początku do końca, po kolei. Jeśli oszust dzwonił, zapisz daty i godziny rozmów oraz numery telefonów, z których dzwonił. Jeśli wysyłał zdjęcia, zachowaj je razem z rozmową. A jeśli twoje konto w komunikatorze zostało przejęte i oszust pisał do twoich znajomych, ostrzeż ich wszystkich i zapisz, do kogo pisał i co obiecywał.

Na policji opowiedz sprawę od początku, spokojnie, po kolei. Nie musisz znać prawniczych słów. Wystarczy prawda: kiedy się poznaliście, co pisał, kiedy poprosił o pieniądze, ile wysłałeś, co się stało potem. Możesz poprosić bliską osobę, żeby poszła z tobą i pomogła opowiedzieć. Możesz też złożyć wniosek o wszczęcie postępowania przygotowawczego, w komendzie powiatowej policji albo w prokuraturze rejonowej, z opisem szkody i dowodami. Wspomnij o zgłoszeniu do CERT Polska, jeśli je złożyłeś, żeby policja mogła skorzystać z pomocy ekspertów.

Nie kasuj rozmów i nie przywracaj telefonu do ustawień fabrycznych, nawet jeśli chcesz „mieć to z głowy”. Przywrócenie ustawień usuwa dowody razem z rozmową. Jeśli telefon albo komputer zawiera dowody, zachowaj urządzenie i nie instaluj na nim nic nowego, dopóki policja nie powie, co dalej. Jeśli nie wiesz, jak zrobić zrzuty ekranu, poproś bliską osobę: to zajmuje kilka minut, a dla sprawy znaczy bardzo dużo. Oprócz policji możesz zwrócić się też do prokuratury rejonowej z wnioskiem o wszczęcie postępowania. Opisz w nim szkodę, jej wysokość i dołącz dowody. Wspomnij o zgłoszeniu do CERT Polska, żeby prokuratura mogła skorzystać z pomocy ekspertów.

Polska: wszystkie numery i strony w jednym miejscu

W Polsce pomoc i zgłoszenie mają konkretne miejsca. Ta tabela zbiera je wszystkie w jednym miejscu, żebyś nie musiał szukać po dziesięciu stronach. Zacznij od góry tabeli i idź w dół, w tej kolejności.

GdzieNumer albo stronaPo co
Twój bank, infoliniaNumer na karcie albo na stronie bankuNatychmiast po wysłaniu pieniędzy: blokada przelewów i zabezpieczenie konta
Numer alarmowy112Gdy trwa wyłudzenie albo czujesz zagrożenie; policja podaje 112 jako numer do zgłaszania prób wyłudzenia
Policja, dowolna jednostkaIdź osobiście, z dowodamiZawiadomienie o przestępstwie; możesz zgłosić w każdej jednostce
CERT Polska, formularzhttps://incydent.cert.pl/Zgłoszenie incydentu w internecie, bezpłatne
CERT Polska, e-mailcert@cert.plZgłoszenie incydentu pocztą elektroniczną
Podejrzany SMS z linkiem8080, bezpłatniePrześlij podejrzaną wiadomość do CERT Polska
CERT Polska, WhatsApp+48 780 907 000Kontakt w sprawie incydentu
Zastrzeganie kart828 828 828, całą dobęZastrzeżenie kart płatniczych, 24 godziny na dobę
Zastrzeżenie PESEL i dokumentumObywatel, gov.pl, urząd gminy, bankUtrudnia branie pożyczek na twoje dane
KNF, oszustwa finansowe22 268 58 00, pon.–pt. 8:00–16:00Oszustwa finansowe i inwestycyjne, podszywanie się pod pracowników banku
UOKiK, prawa konsumenta22 55 60 800, pon.–pt. 8:00–16:00Nieuczciwe praktyki, prawa konsumenta

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, zacznij od dwóch miejsc: banku i policji. Bank chroni twoje pieniądze, policja ściga oszusta. Reszta tabeli to wzmocnienie, nie warunek. Nie musisz dzwonić wszędzie naraz. Rób po kolei, z bliską osobą obok, i odhaczaj każdy wykonany telefon.

Kiedy dzwonisz, powiedz od razu, o co chodzi, jednym zdaniem: „Dzień dobry, padłem ofiarą oszustwa matrymonialnego, wysłałem pieniądze osobie poznanej w internecie”. Nie musisz znać prawniczych słów ani opowiadać całej historii od razu. Osoba po drugiej stronie zada ci pytania po kolei. Przygotuj kartkę z datami, kwotami i numerem konta, na które płaciłeś, i trzymaj ją przy telefonie. A jeśli potrzebujesz wsparcia jako senior, Urząd Ochrony Danych Osobowych przypomina o pełnomocnikach wojewodów do spraw polityki senioralnej, których listę znajdziesz na portalu gov.pl. Oni nie prowadzą twojej sprawy, ale wiedzą, gdzie seniorzy w twoim województwie dostaną pomoc i poradę.

Pomagasz mamie lub tacie: scenariusz dla bliskiej osoby

Jeśli czytasz to, żeby pomóc mamie, tacie, babci albo dziadkowi, dziękujemy. Twoja cierpliwość to połowa rozwiązania. Ta sekcja jest dla ciebie.

Najpierw usiądź obok i powiedz w jednym zdaniu, co się stało: „Ktoś udaje żołnierza i wyłudza pieniądze, ale razem to sprawdzimy i razem to zgłosimy”. Potem czytaj ten przewodnik razem, powoli, krok po kroku. Nie zabieraj telefonu i nie rób nic za plecami mamy czy taty. Nie wyśmiewaj i nie wstydź. Oszuści piszą pięknie tygodniami właśnie po to, żeby wyłączyć ostrożność. Wstyd zamyka usta, a oszust na tym zarabia.

Są trzy rzeczy, których jako osoba towarzysząca nigdy nie rób. Po pierwsze, nie każ mamie albo tacie czytać ci kody, hasła ani numery. Dane wprowadza sama osoba na własnym telefonie, a ty patrzysz i pomagasz tylko wtedy, gdy poprosi. Po drugie, nie dzwoń do oszusta ani nie pisz do niego z groźbami. To niczego nie naprawia, a może zaszkodzić sprawie. Po trzecie, nie obiecuj, że pieniądze wrócą. Nikt tego nie może obiecać, a fałszywa nadzieja boli bardziej niż prawda.

To, co możesz zrobić, jest bardzo dużo: zrób zrzuty ekranu rozmowy, zapisz listę dowodów, zadzwoń razem do banku, pójdź razem na policję, pomóż zastrzec PESEL w aplikacji mObywatel, zgłoś fałszywy profil na platformie. A jeśli sprawa boli, zaproponuj rozmowę z psychologiem, bez wstydu i bez pośpiechu. Twoja obecność jest dowodem, że samotność, na której żeruje oszust, się skończyła.

Potem: ochrona, prostszy telefon i kolejne próby oszustwa

Gdy najgorsze już za tobą, zostaje druga połowa sprawy: ochrona na przyszłość. Oszuści wracają do osób, które raz odpowiedziały, bo liczą, że odpowiedzą znowu. Dlatego zasady są krótkie i na całe życie.

Starsza kobieta wypoczywa w fotelu z telefonem w dłoniach, spokojna, z lekkim uśmiechem
Starsza kobieta wypoczywa w fotelu z telefonem w dłoniach, spokojna, z lekkim uśmiechem.

Trzy zasady wystarczą na co dzień. Po pierwsze: rozmowa wideo na żywo, zanim uwierzysz w czyjąkolwiek historię. Po drugie: nigdy żadnych pieniędzy dla osoby poznanej w internecie, bez względu na historię, mundur i pośpiech. Po trzecie: sprawdzaj zdjęcie i nazwisko razem z bliską osobą, zanim zrobi się poważnie. Do tego: nie otwieraj linków od nieznajomych, nie instaluj aplikacji z wiadomości, nie podawaj danych ani dokumentów, nie wysyłaj pieniędzy bez sprawdzenia telefonem do prawdziwej osoby, pod jej starym numerem.

Uważaj na oszustwa, które przychodzą po pierwszym. Fałszywy dowódca, fałszywy bank, fałszywe FBI, fałszywa opłata za „odblokowanie” pieniędzy, fałszywy pomocnik, który za opłatą usunie twoje zdjęcia. Wszystkie działają tak samo: pośpiech, strach i obietnica, że „tylko ta jedna opłata” wszystko naprawi. Każda kolejna opłata to kolejne kłamstwo. Zatrzymaj się, pokaż wiadomość bliskiej osobie i zgłoś ją razem z całą sprawą. A jeśli nowa piękna historia pojawi się jutro, zrób to samo, co dziś: sprawdź, pokaż, nie płać.

Zablokuj i zgłoś każdy fałszywy profil, który do ciebie napisze. Sprawdzaj od czasu do czasu, czy twoje zdjęcie nie krąży po internecie pod cudzym nazwiskiem. Rozmawiaj z rodziną o tym, co się stało, żeby nikt więcej z bliskich nie dał się nabrać na ten sam scenariusz. A jeśli czujesz, że telefon stał się dla ciebie za trudny i za pełen pułapek, rozważ prostszy telefon na nowy start: taki, który łatwo obsłużyć, z dużymi przyciskami, a bliska osoba pomoże go ustawić.

Po sprawie zabezpiecz też swoje konta. Zmień hasła do poczty elektronicznej i do komunikatorów, zwłaszcza jeśli hasło do poczty było takie samo jak gdzie indziej. Włącz weryfikację dwuetapową tam, gdzie to możliwe, z pomocą bliskiej osoby. Sprawdź, czy na twoich kontach nie ma obcych urządzeń ani nieznanych sesji, i wyloguj wszystko, czego nie rozpoznajesz. Oszust, który miał twoje dane, mógł zaglądać nie tylko do rozmów.

Jako współpracownik programu Amazon Associates otrzymuję prowizję od kwalifikujących się zakupów. To jest przewodnik o bezpieczeństwie, a nie przewodnik zakupowy, dlatego linki poniżej to tylko wyszukiwania produktów, które naprawdę pasują do tej sytuacji: prosty telefon na nowy start, żeby bliscy mogli łatwo się dodzwonić, a obsługa nie sprawiała trudności. Nie publikujemy cen, bo zmieniają się zbyt często, żeby pisać o nich uczciwie. Sprawdź cenę i szczegóły oferty na Amazon przed zakupem. Dla ciebie to nic nie kosztuje, a pomaga utrzymać tę stronę bezpłatną. As an Amazon Associate I earn from qualifying purchases.

Jeśli po tej historii chcesz prostszy telefon, porównaj telefony dla seniorów z dużymi przyciskami albo proste telefony komórkowe dla seniorów: ważne, żeby telefon był prosty i żeby bliska osoba pomogła go ustawić, a nie konkretny model.

Lista do wydrukowania: odhacz każdy krok

Wydrukuj tę listę albo przepisz ją na kartkę i trzymaj przy telefonie. Odhaczaj każdy krok, powoli, bez pośpiechu.

  • ☐ Przestałem odpisywać. Nie wysyłam pieniędzy, nie kupuję kart, nie klikam linków.
  • ☐ Zrobiłem zrzuty ekranu całej rozmowy, z nazwą profilu i datami.
  • ☐ Sprawdziłem zdjęcie, nazwisko i poprosiłem o rozmowę wideo, razem z bliską osobą.
  • ☐ Zablokowałem profil i zgłosiłem go na platformie.
  • ☐ Jeśli wysłałem pieniądze: zadzwoniłem do banku natychmiast.
  • ☐ Zastrzegłem numer PESEL i dokument, zapisałem datę zastrzeżenia.
  • ☐ Zastrzegłem karty pod numerem 828 828 828.
  • ☐ Podejrzany SMS przesłałem na numer 8080 i zgłosiłem sprawę do CERT Polska.
  • ☐ Zgłosiłem sprawę na policji, w dowolnej jednostce, z dowodami.
  • ☐ Opowiedziałem o tym bliskiej osobie. Nie jestem z tym sam.
  • ☐ Pamiętam trzy zasady: wideo na żywo, żadnych pieniędzy, sprawdzanie z bliską osobą.

Więcej przewodników o bezpieczeństwie telefonu, prostym językiem, znajdziesz na Pintereście: follow SeniorPhoneGuide on Pinterest, żeby dostawać nowe przewodniki, gdy tylko się ukażą.

Podsumowanie: Przystojny „amerykański żołnierz”, który prosi o pieniądze, to oszust z kradzionym zdjęciem i wymyśloną historią. Nie wysyłaj nic, sprawdź zdjęcie, nazwisko i rozmowę wideo razem z bliską osobą, zachowaj dowody i zablokuj profil. Jeśli wysłałeś pieniądze albo podałeś dane, działaj w kolejności: bank, PESEL, karty, CERT Polska i policja. Nikt nie obieca ci zwrotu pieniędzy, ale szybkie działanie daje największą szansę, że bank coś zatrzyma. Porozmawiaj z bliską osobą, zgłoś sprawę i pamiętaj trzy zasady na przyszłość. Samotność, na której żeruje oszust, kończy się w chwili, gdy o tym mówisz.

Częste pytania

Jak rozpoznać fałszywego amerykańskiego żołnierza w internecie?
Poznasz go po scenariuszu, nie po twarzy. Zdjęcie przystojnego mężczyzny w mundurze, często wzięte z internetu. Opowieść o misji za granicą, na przykład w Syrii, Afganistanie albo Iranie. Kilka tygodni czułych rozmów, wyznań miłości i planów wspólnego życia w Polsce. A potem pierwsza prośba o pieniądze: na bilet, na leczenie, na paczkę, na dokumenty. Prawdziwy żołnierz nigdy nie prosi obcej osoby z internetu o pieniądze. Jeśli pojawia się prośba o pieniądze, to jest oszustwo, bez względu na to, jak pięknie pisze.
Co zrobić, gdy internetowy „żołnierz” prosi o pieniądze?
Nie wysyłaj nic. Nie tłumacz się i nie dyskutuj. Zrób zrzuty ekranu całej rozmowy, zapisz numer konta, jeśli go podał, i nazwę profilu. Potem zablokuj profil i zgłoś go na platformie, na której pisał. Opowiedz o tym bliskiej osobie. Jeśli podałeś już swoje dane, zastrzeż numer PESEL. Jeśli wysłałeś pieniądze, natychmiast zadzwoń do swojego banku, a potem idź na policję.
Wysłałem albo wysłałam pieniądze oszustowi. Co robić najpierw?
Najpierw bank, i to natychmiast. Zadzwoń na infolinię swojego banku i powiedz, że padłeś ofiarą oszustwa matrymonialnego. Poproś o zablokowanie przelewów i o zabezpieczenie konta. Potem zastrzeż numer PESEL, przez aplikację mObywatel, portal gov.pl, w urzędzie gminy albo w banku. Potem zastrzeż karty pod numerem 828 828 828. Podejrzany SMS z linkiem prześlij bezpłatnie na numer 8080. Zgłoś sprawę przez formularz CERT Polska na stronie incydent.cert.pl. A potem idź na policję, do dowolnej jednostki, z dowodami. Nie obiecujemy, że pieniądze wrócą. Żadne źródło tego nie gwarantuje. Ale im szybciej zadziałasz, tym większa szansa, że bank zdąży coś zatrzymać.
Jak zgłosić oszustwo matrymonialne na policję i co zabrać ze sobą?
Zawiadomienie o przestępstwie możesz złożyć w dowolnej jednostce policji, nie musisz iść tam, gdzie mieszkasz. Zabierz ze sobą: adres strony, na której poznałeś tę osobę, kopię korespondencji w niezmienionej postaci, numer konta, na które płaciłeś, albo link do portfela kryptowalut, papierowe potwierdzenia przelewów, informację, gdzie i kiedy wypłacano pieniądze, listę danych, które podałeś, oraz informację, czy zastrzegłeś PESEL i kiedy. Opisz też dokładnie, co się stało, od pierwszego kontaktu. Bez zawiadomienia policja zwykle nie wszczyna postępowania, bo takie sprawy toczą się na wniosek pokrzywdzonego. Dlatego zgłoszenie jest tak ważne, nawet jeśli wstydzisz się opowiedzieć.
Jak zastrzec numer PESEL i kartę po oszustwie?
Numer PESEL zastrzeżesz zdalnie przez aplikację mObywatel albo portal gov.pl, a także osobiście w urzędzie gminy albo w banku. Zastrzeżenie utrudnia oszustom branie pożyczek na twoje dane. Dokument tożsamości też możesz zastrzec przez mObywatel. Kartę płatniczą zastrzeżesz pod numerem 828 828 828, który działa całą dobę, przez siedem dni w tygodniu. Jeśli podejrzewasz oszustwo albo zgubiłeś dokumenty, zadzwoń też jak najszybciej na infolinię swojego banku, żeby zabezpieczyć konto.
Czy prawdziwy amerykański żołnierz może prosić o pieniądze na bilet albo urlop?
Nie. To jest jedno z kłamstw, przed którymi ostrzega amerykański wydział śledczy Army CID. Prawdziwy żołnierz nie prosi obcych ludzi o pieniądze na transport, na telefon, na dokumenty urlopowe, na leczenie ani na powrót do domu. Nie prosi też o pieniądze dla osoby trzeciej ani dla firmy. Kłamstwem jest też opowieść, że jednostka nie ma telefonów, że nie wolno dzwonić, że armia blokuje dostęp do konta bankowego albo że trzeba płacić, żeby internet w wojsku działał. Jeśli słyszysz taką historię, rozmawiasz z oszustem, który ukradł tożsamość prawdziwego żołnierza.
Oszust grozi, że opublikuje moje zdjęcia. Co robić?
Nie płać. Płacenie nigdy nie kończy szantażu, tylko pokazuje oszustowi, że warto grozić dalej. Zachowaj wszystko: groźby, zdjęcia, całą rozmowę, nazwę profilu i numer konta, jeśli go podał. Zrób zrzuty ekranu z datami. Zablokuj profil, ale najpierw zachowaj dowody. Zgłoś sprawę na policję w dowolnej jednostce i opowiedz, że chodzi o szantaż zdjęciami. Jeśli zdjęcia są intymne, powiedz to wprost na policji, bez wstydu: policjanci widzieli takie sprawy wiele razy. Porozmawiaj też z bliską osobą albo z psychologiem. Oszustwo matrymonialne rani nie tylko portfel, ale i serce, i nie musisz przechodzić przez to sam.
Jak sprawdzić zdjęcie profilowe i tożsamość osoby poznanej w internecie?
Są trzy sprawdzenia, które zrobisz razem z bliską osobą. Pierwsze: wyszukiwanie obrazem. Zapisz zdjęcie profilowe i wgraj je do wyszukiwarki grafiki. Jeśli to samo zdjęcie występuje pod innymi nazwiskami, to kradzione zdjęcie. Drugie: wpisz imię i nazwisko tej osoby razem ze słowem oszustwo, po polsku i po angielsku, ze słowem scam. Jeśli inni już ostrzegali, znajdziesz ich wpisy. Trzecie: poproś o rozmowę wideo na żywo, w tej chwili, bez przygotowania. Oszust zawsze odmówi albo znajdzie wymówkę. Prawdziwa osoba, która chce się poznać, na rozmowę wideo się zgodzi.
Co zrobić, gdy pisze „dowódca” i każe dopłacić za dokumenty albo zwolnienie?
To jest drugi etap tego samego oszustwa. W prawdziwej sprawie z powiatu biłgorajskiego po pierwszych przelewach pojawił się fałszywy dowódca, który żądał pieniędzy za wojskowe dokumenty, potem przyszła wiadomość o bilecie z Damaszku do Lublina, o zatrzymaniu na lotnisku w Warszawie i o wielkich pieniądzach w fałszywym banku. Każda kolejna opłata to kolejne kłamstwo. Nie płać nic więcej. Zachowaj wiadomości od dowódcy jako dowody i zgłoś je razem z całą sprawą. Prawdziwy dowódca nigdy nie pisze do obcej osoby z prośbą o pieniądze.
Oszust prosi o kupno kart podarunkowych i przesłanie zdjęć kodów. Co robić?
Nie kupuj kart i nie przesyłaj żadnych kodów. Prośba o karty podarunkowe, przelew na cudze konto, płatność aplikacją albo kryptowalutą to znak rozpoznawczy oszustwa. Karta podarunkowa po wysłaniu kodu jest jak gotówka: nie da się jej cofnąć. Jeśli już kupiłeś karty, ale nie wysłałeś kodów, nie wysyłaj ich i powiedz o tym w banku oraz na policji. Jeśli wysłałeś zdjęcia kodów, zachowaj paragony i numery kart i zgłoś to razem z całą sprawą. Nigdy nie rób zdjęcia kodu dla nieznajomej osoby z internetu.
Czy bank zwróci mi pieniądze wysłane oszustowi?
Nie ma takiej obietnicy w żadnym oficjalnym źródle. Dlatego ten przewodnik niczego nie obiecuje. Bank po twoim telefonie zabezpieczy konto i sprawdzi, co da się zatrzymać, ale zwrot zależy od konkretnej sprawy, od tego, jak wysłałeś pieniądze i jak szybko zadzwoniłeś. Właśnie dlatego pierwsza zasada brzmi: dzwoń do banku natychmiast, zanim zrobisz cokolwiek innego. A potem zgłoś sprawę na policję i do CERT Polska. Każda godzina zwłoki działa na korzyść oszusta.
Nie wysłałem pieniędzy, ale podałem swoje dane. Co robić?
Zastrzeż numer PESEL i dokument tożsamości przez aplikację mObywatel albo w urzędzie gminy. Zadzwoń do banku i powiedz, że twoje dane mogły trafić do oszusta. Poproś bank o dodatkowe zabezpieczenie konta i o obserwowanie nietypowych operacji. Nie otwieraj linków ani aplikacji, które przysyła ta osoba. Zapisz całą rozmowę i zablokuj profil. Zgłoś sprawę na policję, nawet jeśli nie straciłeś pieniędzy: twoje dane mogą posłużyć do pożyczki albo do kolejnego oszustwa, a zgłoszenie chroni też innych.
Jak pomóc mamie albo tacie, który pisze z „żołnierzem”?
Nie wyśmiewaj i nie wstydź. Oszuści wybierają osoby samotne i piszą pięknie, tygodniami, właśnie po to, żeby wyłączyć ostrożność. Usiądź obok i czytaj ten przewodnik razem, powoli. Zróbcie razem trzy sprawdzenia: zdjęcie, nazwisko i rozmowę wideo. Nie zabieraj telefonu ani nie rób nic za plecami mamy czy taty, bo wtedy przestanie ci mówić. Pomóż zachować dowody, zadzwoń razem z nią albo z nim do banku, pójdź razem na policję. A jeśli sprawa boli, zaproponuj rozmowę z psychologiem. Wstyd jest bronią oszusta. Twoje wsparcie jest silniejsze.
Czy zgłaszać oszustwo, jeśli wstyd mi o tym mówić?
Tak. Wstyd jest normalny, a oszuści na nim zarabiają. Policjanci z Rybnika piszą wprost, że ofiary oszustw matrymonialnych to kobiety i mężczyźni w różnym wieku, a najbardziej narażone są osoby samotne, które szukają drugiej połowy. To nie jest twoja wina, że ktoś zawodowo kłamał tygodniami. Zgłoszenie chroni ciebie i chroni następną osobę, do której ten sam profil napisze jutro. Możesz poprosić bliską osobę, żeby poszła z tobą. Możesz też najpierw porozmawiać z kimś zaufanym. Ale nie rezygnuj ze zgłoszenia. Bez zawiadomienia policja zwykle nie wszczyna postępowania.
Jak nie dać się nabrać drugi raz? Zasady na przyszłość.
Trzy zasady wystarczą na co dzień. Po pierwsze: rozmowa wideo na żywo, zanim uwierzysz w czyjąś historię. Po drugie: nigdy żadnych pieniędzy dla osoby poznanej w internecie, bez względu na historię, mundur i pośpiech. Po trzecie: sprawdzaj zdjęcie i nazwisko razem z bliską osobą, zanim zrobi się poważnie. Do tego: nie otwieraj linków od nieznajomych, nie instaluj aplikacji z wiadomości, nie podawaj danych ani dokumentów. A jeśli ktoś znowu napisze piękną historię o misji i miłości, pokaż ją bliskiej osobie, zanim odpiszesz. Druga para oczu widzi to, czego zakochane serce nie chce widzieć.

Related: fałszywy pracownik ZUS, oszustwo na wnuczka, telefon dla seniora.

SPG
Fahad Hussain — Founder & Editor, SeniorPhoneGuide

SeniorPhoneGuide researches senior-friendly technology and writes plain-language, step-by-step guides for beginners — one tap at a time. The team is not made up of technicians or medical professionals.